اخبار سایت

انتخاب گروه :
29 مهر 96 ، گفت وگوی هفته نامه دانش نفت با مدیرعامل شرکت فراسکو عسلویه
۲۹ / ۷ / ۱۳۹۶
احداث ترمینال بندری فراسکو، الگوی ناب اقتصاد مقاومتی
ترمینال بندری تخصصی فرآورده‌های نفتی فرا سکو در عسلویه ظرف کوتاهترین زمان ممکن ساخته و طی دو مرحله به بهره‌برداری رسیده است.

با وجود کمبود منابع در سطح کشور، این شرکت توانسته با مدیریت هزینه و کار گروهی در شرایط سخت اقتصادی ایران قبل و پس از برجام، نمونه بارز سودآوری یک طرح در حوزه اقتصاد دریا محور و توسعه سواحل و بنادر در سطح کشور معرفی گردد آن هم کاملا منطبق با مدل اقتصاد مقاومتی. به طوری که این الگو مورد توجه مدیران و دست‌اندرکاران حوزه نفت، بنادر و ارگان‌های ذیربط دیگر قرار گیرد. هم‌اکنون این بندر در چرخه صادرات فرآورده‌های نفتی از مراکز مهم کشور محسوب می‌شود.

بی تردید احداث ترمینال بندری فراسکو در عسلویه، الگوی ناب رعایت اقتصاد مقاومتی است که اکنون با توان مناسب درحال بهره‌برداری و همزمان برنامه‌های توسعه‌ای آن در حال اجراست.

مدیرعامل این شرکت که از چهره‌های خوش نام و متعهد در صنعت نفت کشور می‌باشد در این شماره میهمان دانش نفت است. مصاحبه با آقای مهندس مرآتی فرصتی است برای انتقال تجربیات و اطلاعات با ارزش ایشان در زمینه اجرای طرح‌های مهم زیرساختی کشور که نظر خوانندگان را جهت مطالعه این گفتگو جلب می‌نماییم.

لطفا" بفرمایید با چه الگویی ترمینال و بندر فراسکو ساخته و به بهره‌برداری رسید؟

با توجه به شرایط اقتصادی کشور طی چند سال گذشته و برنامه جدی دولت تدبیر در مهار تورم و ایجاد آرامش در نظام پولی،مدل تامین منابع مالی و روش مناسب اجرای پروژه‌ها، می‌بایست هوشمندانه و با دقت انتخاب می‌گردید.خصوصا تعیین مدل احداث ترمینال بندری تخصصی در کشور که کمترین اطلاعات، مستندات و حتی مقررات هم برای آن موجود نیست.تعداد بنادر بین المللی ایران از انگشتان یک دست فراتر نمی‌رود.عمده ساخت وسازهای جدید هم طی سالهای اخیر متوجه توسعه بنادر قدیمی بوده است. همگی این بنادر دولتی هستند که با تخصیص منابع سنگین، ابتدا ساخته و پس از تکمیل بخش عمده آن،وارد بهره‌برداری و ارائه خدمات به مشتریان شده اند.با توجه به هزینه‌های سنگین احداث زیر ساختهایی همچون بندر، تامین کل بودجه برای چنین طرح هایی مخصوصا در بخش غیر دولتی امکان پذیر نیست. سهامداران بخش خصوصی نیز شکیبایی بخش دولتی در انجام با فراغ بال پروژه‌ها را ندارند.پس در جواب بخش اول سوال شما باید بگویم نه تنها هیچ الگویی جهت احداث ترمینال بندری فراسکو در ایران وجود نداشت، بلکه بدلیل تغییرات متعدد در طرح های اجرایی توسط مدیران قبلی شرکت از بدو تاسیس از سال 86 و صرف هزینه برای پروژه‌هایی که بدلایل مختلف از جمله تناقض فعالیتها رها شده و به ثمر نرسیده بودند،حتی تحت فشار سهامداران نیز بودیم که مثلا در سنوات قبلی یارد سکو سازی و یا اسکله شناور، نیروگاه بادی و ... هزینه‌هایی شده و چرا درآمد نداشته اند.(نام فراسکو نیز در بدو تاسیس بر اساس این فعالیتها انتخاب شده بود که در آینده این نام تغییر خواهد یافت) از طرفی مسئولین قبلی، بدون اخذ مجوزهای لازم و طرح مصوب سازمان بنادر، بدون قرارداد با پیمانکار، اقدام به ریختن مصالح موج شکن در بخشی از دریا نموده بودند که مشکلات حقوقی و دستور توقف برای همه فعالیتها از طرف سازمان بنادر و سازمان محیط زیست برای شرکت صادر شده بود.(گرچه با مذاکره، ارائه مستندات فنی لازم و پیگیری های حقوقی بسیار و البته درک بالا و همکاری مسئولین ذیربط در دادن مهلت برای انجام امور به روش قانونمند، پروژه‌های ساخت حتی یک لحظه هم متوقف نشدند) بهرحال بنده و هیات مدیره جدید نه تنها باید معضلات و مسایل حقوقی و کیفری قبلی شرکت را ساماندهی می‌کردیم که جهت تامین خواسته‌ها و انتظارات متراکم شده سهامداران، طرح های خاصی ارائه می‌کردیم که هم زود بازده و کم هزینه باشند و هم المانهای مزاحم قبلی به نوعی در جهت طرح های آتی، حتی المقدور مورد استفاده قرار گیرند.

به موارد فوق اضافه کنید که سازمان بنادر و دریانوری و ارگانهای دیگر ذیربط نیز در خصوص احداث بندر توسط بخش خصوصی (تقسیم مسئولیتها، تعرفه‌ها،دستورالعمل ها و...)دچار ابهام بودند که بعد از مواجهه با طرح احداث بندر فراسکو، به تدریج در حال تدوین قوانین مربوطه هستند.به نوعی ما با همه مشکلات فوق الذکر در زمینه بدیل بودن طرح، انتظارات سهامدار،مشکلات حقوقی،هزینه‌های بی ثمر طرح های قبلی و... روبرو بودیم، مضافا صف شکن و موجب تدوین و اصلاح برخی قوانین هم شدیم!

از طرفی الگوی بنادر تخصصی خارجی نیز بدلیل شرایط حاکم بر کشور در تعاملات بین المللی، مخصوصا در فضای قبل از برجام که اجرای عمده سازه دریایی بندر فراسکو در آن زمان انجام شد، قابل دسترس و پیاده سازی نبود.معمولا در بنادر، یا دولتها سرمایه گذاری می‌کنند و یا با مشارکت چند وجهی و سرمایه گذاری چند ملیتی بخش خصوصی، بندرسازی انجام می‌پذیرد. بدلیل اعتقاد ما به ظرفیتهای خوب درونی کشور و از طرفی توفیق اجباری،عدم دسترسی به خدمات مهندسی، سرمایه گذاری و تامین تجهیزات خارجی، تصمیم و عزم راسخ جهت انجام تمامی امور با امکانات داخلی و بهره گیری از توان مهندسین و متخصصین داخلی با موفقیت انجام پذیرفت.

پس باید در یک جمله گفت الگوی ما در احداث ترمینال و بندرتخصصی نفتی در سطوح بین المللی،در حقیقت "مدل خالص اقتصاد مقاومتی،کارآمدی تدبیر" بوده که با توکل به خدا، اعتقاد به کار تیمی و استفاده از ظرفیت های تولیدی و تخصصی درونی کشور جهت امکان ارائه خدمات ترمینالی و بندری به امر صادرات و مشتریان بین المللی(درون زا و برون گرا) با موفقیت تحقق یافت.

چطور توانستید در شرایط سخت اقتصادی کشور، طرح زیر ساختی احداث بندر و تاسیسات ترمینال نفتی که به نظر میرسد باید پر هزینه باشد، را با صرف هزینه کمی ساخته و به بهره‌برداری برسانید؟

همانطور که در بخش اول اشاره گردید مجموعه ای از عوامل باعث موفقیت این طرح با صرف هزینه کم شد. توکل به خدا، اعتماد به نفس و پاکدستی، اعتقاد راسخ به توانایی انجام کار، انتخاب مدل مناسب طراحی و اجرای پروژه‌ها بر اساس منابع محدود و مدیریت آن، درک شرایط کشور و استفاده از توان داخلی با کار تیمی منسجم،طراحی و اجرای پروژه‌های زود بازده و ... از عواملی بودند که به نظر بنده نه در این طرح که می‌تواند در هر پروژه و فعالیتی در کشور عزیزمان، موفقیت را تضمین نماید.

احداث ترمینال و بندر فراسکو با ظرفیتهای فعلی ایجاد شده، بر اساس تخمین متخصصان این حوزه دست کم و در شرایط عادی بیش از سیصد تا چهار میلیارد تومان هزینه نیاز داشت در حالیکه فقط حدود نود میلیارد تومان برای این طرح هزینه شد، ضمن اینکه فضای توسعه برای احداث بزرگترین ترمینال تخصصی نفتی کشور هم فراهم گردید(در حال حاضر اسکله شماره دو بندر فراسکو با ظرفیت یکصد هزار تن در بخش دریا و سه ترمینال در بخش خشکی با ظرفیت روزانه پذیرش و تخلیه 850 تانکر حمل زمینی فرآورده‌های نفتی بزرگترین اسکله فرآورده نفتی و ترمینال تخلیه کامیونی کشور بشمار میرود).

در اولین فرصت پس از ورود اینجانب به شرکت فراسکو، پروژه‌هایی تعریف کردیم که در کمترین زمان، منجر به درآمد زایی شرکت گردند(بخش اول فاز یک طرح جامع احداث و توسعه بندر)، همزمان تدوین طرح جامع توسعه بندر تخصصی فراسکو را شروع کردیم که در حقیقت نقشه راه توسعه شرکت باشد.

احداث موج شکن و اسکله‌ها، مخازن و سیستم گرمایش،پایپینگ، ایستگاههای پمپاژ و انتقال فرآورده،برق و سیستم توزیع،شبکه کامل آتش نشانی و کلیه تاسیسات جانبی اصلی جهت تامین شرایط ایمن بهره‌برداری در دستور کار قرار گرفت و پس از 14 ماه از شروع این پروژه‌ها در حالیکه موج شکن در حال ساخت و هنوز در مرحله ریختمان مصالح بود، موفق شدیم استاندارد لازم با یک پست اسکله و انجام تمهیدات خاص و ارائه تضمین جهت ایمن بودن شرایط بهره‌برداری، تحت شرایط کنترل شده، بهره‌برداری بخشی از تاسیسات ترمینال را، آغاز نماییم. بدین ترتیب اولین فعالیت درآمد زایی شرکت با ارائه خدمات ترمینالی و بندری به مشتریان ترانزیت نفت کوره شروع شد. عمدتا از محل کسب درآمد ها و سایر ارائه خدمات ترمینالی و بندری، توفیق تکمیل بخش دوم فاز یک را بر اساس انجام پروژه‌های اولویت دار و موثر در بالا بردن درآمد شرکت، حاصل گردید.در سال 93 هم تدوین طرح جامع توسعه بندر به پایان رسید و مشخص شد بهترین مسیر توسعه شرکت همانا احداث ترمینال و بندر تخصصی نفتی است که نیاز زیرساختی فعلی و آتی کشور هم محسوب می‌شود.

چه کارهایی تاکنون انجام شده ودر طرح جامع توسعه بندر فراسکو پیش‌بینی چه ظرفیت‌هایی شده است؟

در طول اجرای فاز یک و همزمان با تدوین طرح جامع توسعه بندر فراسکو و با هدف استفاده حداکثری از زمین پسکرانه و عرصه دریا طراحی اسکله‌های اولیه را از 5 و 30 هزار تنی به 30 و 100 هزار تنی بازطراحی و اجرا شد .بطوریکه اسکله شماره دو که بزرگترین اسکله از مجموع هشت پست اسکله نهایی طرح جامع توسعه بندر هست، در زمستان سال 1394 به بهره‌برداری رسید که بزرگترین اسکله فرآورده‌های نفتی کشور نیز بشمار می‌رود.از طرفی کلیه کارهای بخش ترمینال شامل ترمینال‌های آنلودینگ، شیپ لودینگ، پایپینگ سیستم انتقال از سایز 8 تا 24 اینچ، احداث مخازن و تجهیز آنها به سیستم های گرمایش با روغن داغ، سیستم حفاظت کاتدیک، صاعقه گیر و سیستم ارتینگ،شبکه روشنایی ترمینال و بندر، شبکه گسترده آب آتش نشانی،استخر ذخیره، و ایستگاه پمپاژ استاندارد آب آتش نشانی،کلیه تجهیزات شامل مونیتورهای برد بلند، فوم،فایر تراک،ایجاد خطوط انتقال و سیستم برق و اتصال به شبکه سراسری،برق اضطراری، جاده‌های آسفالته و پیوینگ ترمینالها،دفاتر صنعتی و اداری، کمپهای مسکونی و ... احداث بزرگترین ترمینال پذیرش و تخلیه تانکرهای حمل زمینی کشور به ظرفیت پذیرش و تخلیه روزانه 850 تانکر و دهها پروژه دیگر در سایت فراسکو اجرا و به بهره‌برداری رسیده است.با توجه به کمبود مخازن ذخیره که در صدد احداث و توسعه آن هستیم،ظرفیت فعلی ایجاد شده در بندر فراسکو سالانه پنج میلیون تن است.

در انتهای طرح توسعه بندر فراسکو، با هشت پست اسکله عمیق و هفت میلیون بشکه مخازن ذخیره، ظرفیت بار دریایی بندر سالانه از 18 میلیون تن فراتر خواهد رفت.بدین ترتیب پس از تکمیل طرح های توسعه، ترمینال و بندر فراسکو، بزرگترین بندر صادراتی فرآورده‌های نفتی کشور خواهد شد.

ضمن اینکه در ضلع شمال شرق پسکرانه بندر، مکانی برای احداث یک واحد جنبی پالایشگاهی متناسب با فعالیت ترمینال پیش بینی شده است(در حال حاضر طرح کاهش سولفور فرآورده‌های نفتی به ظرفیت سالانه سه میلیون تن در مراحل بررسی های فنی و اقتصادی است).

دستاوردهای اقتصادی بندر فراسکو و مزیت آن نسبت به سایر بنادر چه بوده است؟

در ابتدا همانگونه که گفته شد با ارائه خدمات ترمینال و بندری به مشتریان ترانزیت مواد نفتی، بهره‌برداری از بندر آغاز شد و در ادامه به صادرات برخی محصولات پتروشیمی تولید منطقه ویژه پارس و بخصوص صادرات محموله‌های نفتی وزارت نفت توسعه یافت.

پس از پیگیری، بازاریابی و معرفی تاسیسات بندری به بخش های خصوصی و دولتی( بخصوص معرفی به وزیر محترم نفت،جناب آقای زنگنه و مدیران ارشد شرکت ملی نفت،پالایش و پخش و ...) نیاز وزارت نفت در بهره گیری از اسکله‌های عمیق و ظرفیت های بندری مناسب جهت افزایش سهم صادرات کشور، قرارداد انجام عملیات صادرات فرآورده‌های نفتی با شرکت ملی نفت ایران در سال 95 منعقد گردید.بدین ترتیب با قرار گرفتن اسکله‌های عمیق و مجهز این بندر در خدمت صادرات ملی ایران(نیاز اصلی شرکت نفت در توسعه صادرات فرآورده‌های نفتی) تا کنون حدود دو میلیون تن فرآورده‌های نفتی از طریق پذیرش و تخلیه بیش از 75 هزار تانکر حمل زمینی که پس از ذخیره سازی در مخازن،نهایتا محموله‌ها در تناژ و زمانهای مقرر به کشتی های نفتکش صادراتی تحت نظارت گمرک و ستاد نظارت بر صادرات و مبادلات نفتی وزرات نفت منتقل و بارگیری شده است.

هم اکنون این بندر یکی از مراکز اصلی صادرات شرکت ملی نفت ایران محسوب می گردد.

آیا احداث ترمینال بندری می‌تواند سود آور باشد؟ چطور سرمایه گذاران تشویق به ورود به این عرصه مهم و این نیاز زیرساختی کشور شوند؟

نکته ساده این است، اگر بپذیریم که کمبود امکانات بندری در ایران وجود دارد، یعنی بطور کلی وقتی تقاضا از عرضه پیشی گیرد، پس آن فعالیت می‌تواند سود آور باشد.مهم است که ما بدانیم برای کدام طیف کالا و محصولات، نیاز بندری بیشتر وجود دارد، در کجا، با چه هزینه و چه مدلی بندر احداث گردد.مراحل بازاریابی و نیازسنجی چگونه طی گردد. طرح اقتصادی احداث بندر دارای ظرافت ها و دانشی است که در کشور بکر بوده و کمتر بصورت علمی بدان توجه شده است.

خوشبختانه بنده و همکارانم در شرکت فراسکو در شرایط سخت اقتصادی سالهای اخیر، با اعتقاد راسخ و تمرکز بر داشته‌های خودمان، انجام کار تیمی و البته مطابق وظیفه سازمانی و ملی خود، دانشی را پایه گذاری کرده ایم که می‌تواند برای فعالان اقتصادی و سرمایه گذاران در زمینه احداث بنادر مورد استفاده قرار گیرد.

همانطور که در بخش اول گفتگو عرض شد، وقتی ما توانستیم یک سایت دست کاری شده را که سالها در آن جهت اهداف دیگری(ساخت سکو و سازه‌های دریایی و...) هزینه شده بود بدون هیچ گونه بازدهی که بعضا فعالیتها، متضاد با طرح اصلی ما که همانا احداث ترمینال بندری تخصصی نفتی بود را با همه مشکلات حقوقی و مالی به سود آوری برسانیم، حتما در یک زمین و ساحل مناسب و بکر بدون انباشتگی هزینه‌های سنواتی،المانهای متضاد و درگیریهای حقوقی قبلی، می‌توان بنادر سودآورتری را هم احداث کرد.

باید این نکته را به همه علاقه مندان به سرمایه گذاری در احداث تاسیسات بندری یادآور شد که در حال حاضر وضع قوانین دولت و ایجاد تسهیلات جدید،حتی نسبت به سه چهار سال قبل بهتر شده است. سرمایه گذاری در بنادر از نوع سرمایه گذاری دارای طول عمر بسیار و هزینه استهلاک کم می‌باشد و شاید بتوان گفت که یک سرمایه چند نسلی است.حتی با مدلهای جذب مشارکت و قراردادهای BOT چند ده ساله سازمان بنادر، مناطق آزاد و ویژه هم، مدل سرمایه گذاری در احداث بندر و یا اسکله‌های اختصاصی،بدلایل مختلفی،باز هم طرح اقتصادی ویژه و خوبی محسوب میگردد.

هر چقدر زیرساخت های بنادر و سواحل در مناطق مستعد، گسترش یابند،رونق تجاری، اقتصادی، صنعتی، کشاورزی و... را همراه خواهد داشت ضمن اینکه محرک زنجیره اشتغال چند صد هزار نفری نیز هست.به جرات می‌توان گفت بنادر نسبت به حجم سرمایه گذاری باعث ایجاد اشتغال مستقیم و بخصوص غیر مستقیم بیشتری نسبت به سایر سرمایه گذاریها میگردد.لذا توجه و حمایتهای بیشتر دولت، قطعا باعث تمایل و جذب بیشتر سرمایه گذاران در این حوزه خواهد شد.

بدلیل موقعیت ممتاز سواحل ایران در دریای عمان و خلیج فارس و از جمله عسلویه، پس از برجام، با شرکتهای بین المللی معتبر مذاکراتی در زمینه جذب سرمایه گذاری خارجی در بندر فراسکو داشته ایم.پس از جلسات و بازدید های ایشان از تاسیسات بندری فراسکو و دیدن ظرفیت های شگرف عسلویه و منطقه پارس جنوبی بعنوان بزرگترین مجتمع پالایشگاهی گازی دنیا و یکی از بزرگترین مجتمع های پتروشیمی دنیا، علاقه مندی خوبی در زمینه مشارکت بوجود آمده است.

تشکر از وقتی که برای این مصاحبه اختصاص دادید.