اخبار سایت

انتخاب گروه :
15مهر 96 ، گفت وگوی هفته نامه دانش نفت با مدیرعامل شرکت فراسکو عسلویه
۱۶ / ۷ / ۱۳۹۶

مدت کوتاهی از اتمام مراحل احداث و شروع بهره برداری از فاز یک ترمینال بندری فراسکو در عسلویه نگذشته است که این بندر تخصصی با صادرات بیش از دو میلیون تن فرآورده های نفتی، خود را بعنوان قطب جدید صادرات به صنعت نفت کشور معرفی نموده است.

ایجاد ظرفیت های منحصر بفرد در زمینه اسکله های تخصصی نفتی با احداث بزرگترین اسکله فرآورده های نفتی ایران به ظرفیت یکصد هزار تن در کنار اسکله های نفتی دیگر جهت بارگیری انواع نفتکش های تجاری و خدمات

ی(بانکرینگ) و ساخت و بهره برداری از سه ترمینال با 36 ایستگاه تخلیه کامیونی مواد نفتی به ظرفیت پذیرش روزانه 850 تانکر(دو ترمینال به ظرفیت 600 تانکر جهت فرآورده های سنگین و یک ترمینال جهت فرآورده های سبک به ظرفیت 250 تانکر) که از این حیث بزرگترین ترمینال نفتی کشور می باشد.

این شرکت مدل موفقی از احداث بنادر تخصصی را به علاقه مندان سرمایه گذاری حوزه زیرساختی انرژی و اقتصاد دریایی معرفی نموده است که میتواند الگوی مناسبی از ترکیب استفاده از توان مهندسین، متخصصین و تولید داخلی،مدیریت هزینه،کار تیمی و سود آوری را با رویکرد اقتصاد مقاومتی ارائه نماید.

نا گفته پیداست که در مقایسه با ظرفیت های تولیدی عظیم کشور، بنادر موجود به تناسب نیازها توسعه نیافته اند و همواره ایران در خصوص تبادلات کالایی و صادرات تولیدات خود با محدودیت بنادر و زیرساختهای مربوطه مواجه بوده است .فلذا به جرات می توان گفت که پرداختن به توسعه زیرساختهای بندری و احداث ترمینالهای مشرف به آبهای آزاد جزو نیازهای ضروری کشور و از جمله طرح های موفق و سود آور تلقی گردد.

ترمینال بندری فراسکو یکی از بارزترین این طرح ها و البته جدیدترین بندر احداث شده کشور در ابعاد بین المللی و بخش غیر دولتی است که طی پنج سال اخیر ساخته و همزمان با احداث فاز توسعه ای، فاز یک آن، دو سه سالی است بتدریج تکمیل و مرحله به مرحله به بهره برداری رسیده است.

نظر خوانندگان را به مصاحبه ذیل با آقای مهندس مرآتی مدیرعامل شرکت فراسکو که این بندر را با کمترین منابع ممکن احداث و در مسیر بهره برداری قرارداده است جلب می نماییم.

- گفته می شود این بندر با امکانات مالی محدود و مدیریت منابع به نسبت ظرفیت های ایجاد شده، هزینه احداث پایین و ارزش افزوده بالایی داشته است لطفا" در این مورد بیشتر توضیح دهید؟

به اعتقاد بنده توجه به هزینه و انتخاب مدل مناسب اجرای پروژه ها و از طرفی بهره گیری حداکثری از منابع و توان نیروی انسانی شرکت و متخصصین ایرانی به ویژه در بخش خصوصی یک الزاام است. با توجه به شرایط حاکم بر کشور در تعاملات بین المللی و تنگناهای مالی در حوزه بانکی و از طرفی استقرار دولت یازدهم در سال 92 با رویکرد انضباط بخشیدن به اقتصاد و نظام پولی کشور و مهار تورم،زمانی نیاز بود تا تعادل و آرامش به نظام اقتصادی کشور برگردد لذا شروع کار ما با این شرایط سخت اقتصادی مواجه شد که شکر پروردگار با تدبیر و مدیریت هزینه،کار تیمی هدفمند برای انجام مرحله به مرحله کار توانستیم با هزینه کمی این بندر را با بالاترین کیفیت ممکن و رعایت استانداردهای متعدد مورد نیاز بسازیم،روزهای سخت کاری آن زمان با شیرینی ثمر رسیدن پروژه های اولویت بندی شده و دارای مزیت درآمد زایی به سرانجام خوبی منتهی شد. بطوریکه ما در کمترین زمان ممکن از شروع کار در مدت 14 ماه همزمان با پیشرفت احداث موج شکن،سازه دریایی و احداث و تکمیل مخازن و تاسیسات ترمینال، یک اسکله را با شرایط کنترل شده و با تکمیل دو مخزن و در ادامه با شش مخزن وارد مدار بهره برداری کنیم. از منابع آن نیز بتدریج کارهای بعدی را مرحله به مرحله برنامه ریزی و به سرانجام برسانیم.داستان احداث این بندر و سختی های مسیر پیموده شده بدلیل کارهای متفرقه انجام شده قبلی(صرف هزینه های بی ثمر و قراردادن المانهای مزاحم)،شروع کار دولت یازدهم و تبیین سیاست گذاری های جدید،اخذ مجوزهای محیط زیست ،سازمان بنادر ، تعاملات گمرکی و غیره بسیار طولانی و از حوصله بحث ما خارج است ولی قصد آن دارم که به عنوان مستند سازی طرح احداث بندر تخصصی نفتی، فعالیتهای انجام شده را منتشر نمایم. توکل به خدا و اعتماد به توان داخلی و استفاده از تخصص ایرانی باعث شد که کلیه مواد،مصالح و تجهیزات از داخل کشور تامین و به توسط متخصصین و مهندسین ایرانی طراحی،تامین،ساخت و به بهره برداری برسد و شاید اولین بندر کشور باشد که صددرصد داخلی و با فکر و تخصص ایرانی ساخته شده است.حتی پمپهای انتقال مواد نفتی که در ابتدا قصد تامین از برندهای خارجی مطرح بود که آن نیز بدلیل هزینه بالای تامین،تحریم و مشکلات انتقال پول و از همه مهمتر نیاز شرکت به سریعتر بهره برداری شدن و کسب درآمد، به شرکتهای سازنده داخلی فرصت داده شد که ایشان عرضه اندام نمایندکه در مجموع موفقیت آمیز بود. کل هرینه احداث موج شکن 1450 متری تا عمق 22 متر دو پست اسکله 30 و 100 هزار تنی(در حال حاضر بزرگترین اسکله فرآورده های نفتی بنادر کشور است) با تاسیسات لازم و کلیه تجهیزات اطفاء حریق،ایمنی،مقابله با آلودگی های نفتی و ... ترمینال فاز یک با سه دایک وال و شش مخزن ذخیره به ظرفیت 320 هزار بشکه،سه ترمینال تخلیه کامیونی با 36 ایستگاه جهت انواع فرآورده های نفتی سنگین و سبک به ظرفیت تخلیه روزانه 850 تانکر که از این حیث بزرگترین ترمینال کشور است،دو ایستگاه پمپاژ جهت لودینگ کشتی های نفتکش به ظرفیت هزار متر مکعب بر ساعت،خطوط انتقال مواد نفتی، آب آتش نشانی، سرویس و ... از سایز 8 تا 24 اینچ به طول بیش از 9700 متر ، سیستم روغن داغ گرمایش کلیه مخازن به ظرفیت 5 میلیون کیلو کالری بر ساعت،تجهیزات و تاسیسات کامل اطفاء حریق شامل استخر آب، ایستگاه پمپاژ آب آتش نشانی،شبکه آب، سیستم فوم و دلوج والوها،نازلها، مونیتورها، فایر تراک،سیستم حفاظت کاتدیک و ارتینگ،پوشش صاعقه گیر برای کل ترمینال و سایت،ترانسفورماتورها،تابلوهای توزیع و کنترل،خطوط انتقال وشبکه برق سراسری به ظرفیت 2 مگاوات و دیزل ژنراتورهای اضطراری به ظرفیت 5/2 مگاوات، جاده های دسترسی آسفالته،ساختمان های صنعتی شامل برق و کنترل،بهره برداری و کنترل بندر، کمپ های مسکونی و سایر تجهیزات و تاسیسات مجموعا حدود نود میلیارد تومان هزینه در برداشته است.مقایسه هزینه احداث بندری با شرایط مشابه درایران دست کم بیش از سه یا چهار برابر هزینه مذکور و در آنطرف خلیج فارس و کشورهای عربی با ارقام نجومی و حتی بیش از ده برابر این مبلغ، توسط شرکتهای خارجی ساخته و تحویل میگردند.

البته در سنوات قبل و از بدو تاسیس شرکت در سال 86 با لحاظ نمودن هزینه های مربوطه و برخی پروژه های متفرقه و بی ثمر جهت خرید و نصب تجهیزات اسکله شناور،ساخت سکوهای دریایی و برخی فعالیتهای مهندسی و مطالعاتی غیر مرتبط با زمینه کاری شرکت منجر به صرف هزینه بیش از چهل میلیارد تومانی شده بود که لاجرم جزو هزینه های شرکت محسوب می شوند.غیر از هزینه های مربوط به تاسیس و خرید زمین و برخی فعالیتهای اولیه، طرح های مذکور در زمان خود به کسب درآمد و بهره برداری منجر نگردید و حتی باعث بروز مشکلات حقوقی،مدیریتی و ایجاد المانهای مزاحم در مسیر کار اصلی ما که همانا احداث ترمینال و بندر بود شدند.بهمین دلیل از بدو ورود اینجانب به شرکت فراسکو با مشاهده تناقض های متعدد در فعالیتهای قبلی،در مدت شش ماه طرح جامع توسعه بندر فراسکو با هدف استفاده حداکثری از ظرفیت زمین و عرصه دریا جهت احداث یکی از بزرگترین ترمینال های نفتی ایران و همچنین بزرگترین بندر تخصصی نفتی کشور تدوین گردید که در سال 93 (قبل از توافق برجام)به تصویب رسید.تدوین این برنامه تمرکز زیادی لازم داشت و بترتیبی تنظیم شده که بتوان با حفظ مسیر اصلی توسعه با توجه به تغییر شرایط بازار، فازهای توسعه ای را بازنگری و اجرا نمود.چون برنامه جامع توسعه بندر فراسکو قبل از توافق برجام تهیه شد، شرایط سخت گیرانه و با نگاه به ظرفیتهای داخلی تدوین گردید فلذا می تواند با هر شرایطی براحتی بروزرسانی و استفاده گردد بدون اینکه لازم باشد سلیقه ای و مقطعی منابع شرکت را در خارج این مسیر هزینه کرد.

-در طرح جامع توسعه بندر فراسکو چه ظرفیت هایی پیش بینی شده است؟

در بخش خشکی و در زمین پسکرانه بندر پیش بینی ایجاد حدود 7 میلیون بشکه مخازن ذخیره دیده شده است که بتوانیم برای انواع فرآورده های نفتی سبک،سنگین ، فوق سنگین و محصولات پتروشیمی هیدروکربنی خدمات ترمینالی و بندری ارائه دهیم.

ضمن اینکه امکان ایجاد بخشی از یک واحد پالایشگاهی (مثلا واحد سولفور زدایی برای رسیدن به استانداردهای زیست محیطی در خصوص برخی فرآورده های نفتی) پیش بینی شده است که بتواند مکمل برخی فعالیتهای دیگر این بندر شامل بانکرینگ، سوخت رسانی دریایی و تنوع صادراتی فرآورده های نفتی گردد.

در بخش دریا پیش بینی احداث هشت پست اسکله بزرگ نفتی کردیم که در حال حاضر بزرگترین اسکله طرح در انتهای ضلع شرقی یال جنوبی موج شکن به ظرفیت 100هزار تن احداث و در حال بهره برداری است و همانطور که گفته شد بزرگترین اسکله فرآورده های نفتی ایران می باشد، اسکله دیگری در یال غربی موج شکن به ظرفیت 30 هزار تن ساخته و در مدار بهره برداری است.یک نکته لازم به ذکر است که شاید برخی خوانندگان برایشان جالب باشد، بندر فراسکو را باید به لحاظ ظرفیت اسکله های فرآورده های نفتی با سایر بنادر دارای موج شکن و حوضچه آرامش مقایسه نمود، مانند مجتمع بندری شهید رجایی،بندر ماهشهر،مجتمع بندری امام و ... لذا اسکله های بندر خارک بعنوان بزرگترین پایانه و اسکله های نفت خام کشور بدلیل عدم وجود موج شکن، حوضچه آرامش و پیشروی در عرصه طبیعی دریا با بنادر کلاسیک فوق از این حیث متفاوت است.

در طرح نهایی توسعه بندر فراسکو، ظرفیت مجموع هشت پست اسکله به 360 هزار تن خواهد رسید.لذا پیش بینی ظرفیت سالانه این بندر از 18 میلیون تن فراتر خواهد رفت و به بزرگترین بندر تخصصی فرآورده های نفتی کشور تبدیل خواهد شد.

-سرمایه گذاری در احداث بندر و ترمینال نفتی و عموما ساخت بنادر از نظر شما دارای چه ویژگیهای خاصی هستند؟

به اعتقاد بنده یکی از پایدارترین انواع سرمایه گذاری های سودآور کشور در صورت فراهم بودن شرایط حقوقی و انتخاب عرصه دریایی مناسب، احداث بندر است.بندر را می توان یک سازه دریایی تلقی نمود که اگر در موقعیت مناسب و با مصالح و طرح مهندسی مطلوب ساخته شود، دارای طول عمر بسیار طولانی و تعمیرات کم هزینه خواهد بود و به نوعی یک صنعت کم آلاینده هم بشمار میرود و در صورت رعایت استانداردها آنرا یک صنعت سبز می توان بشمار آورد.

شما می توانید انواع سرمایه گذاریها در صنایع نفت،گاز و پتروشیمی،نیروگاه،کارخانجات خودرو،سیمان،ذوب فلزات،صنایع تبدیلی،غذایی و غیره را با احداث بندر مقایسه کنید،همه آنها پس از گذشت چندین سال یا چند ده سال دچار استهلاک کامل میگردند یا تکنولوژی تولید و ساخت آنها قدیمی و منسوخ می شوند. مسایل زیست محیطی و کنترل آلودگی منجر به محدود کردن، تغییر پروسه تولید و حتی تعطیلی آنها شده و یا خواهد شد.بر عکس آنچه که در بندر اتفاق می افتد، با گذشت زمان، اعتبار آن بیشتر و ارزش برند آن بالاتر میرود.در بنادر استهلاک به معنای کارخانجات وجود ندارد، تکنولوژیهای جدید براحتی در آن قابل استقرار هستند،وضع قوانین احتمالی آتی در حفظ بهتر محیط زیست قابل پیاده سازی است.

قبلا در مقالات تحلیلی گفته بودم که یکی از بهترین عرصه های طبیعی دریا جهت احداث بندر در کل خلیج فارس در غرب عسلویه و منطقه پارس جنوبی واقع شده است که این موهبت الهی با میادین بزرگ نفت و گاز در چهار جهت شمال،جنوب،غرب و شرق آن مکانی طلایی برای هر سرمایه گذاری و شروع هر فعالیت اقتصادی در حوزه نفت،گاز و پتروشیمی فراهم نموده است و این منطقه را به لحاظ تعدد منابع زیر زمینی و موقعیت جغرافیایی و زمین شناسی متمایز از همه دنیا کرده است.حال به این موهبت ها بیفزایید قابلیت بندر سازی و استفاده از عرصه طبیعی که با کمترین فاصله از ساحل به عمق 50 متر می رسید و بدلیل قرارگرفتن در مناطق میانی خلیج فارس از طوفانهای سهمگین اقیانوسی و دریایی مشابه در سایر بنادر دیگر دنیا در امان است. خسارات وارده فقط به بندر هیوستون آمریکا بر اثر طوفان های حاره ای اخیر، شش صد میلیون دلار برآورد شده است.

شیب بازدهی بنادر شاید کمتر از برخی صنایع باشد ولی دوره بازدهی طولانی آن با سرمایه گذاری های دیگر قابل مقایسه نیست.بنادر باید در مسیر تردد زمینی ودریایی قرار داشته باشند و برخی زیر ساختهای ریلی،راه و امکانات شهری وفرودگاهی در جنب آن مستقر گردند.لذا وظیفه دولت در احداث زیر ساختها در زمینه حمایت از این سرمایه گذاری که خود به نوعی زیرساخت است ضروری است.

بهمین دلیل بنده در مقالات تحلیلی در خصوص لزوم شکل گیری و احداث قطب های بندری با رویکرد چند منظوره ولی در یک حوزه خاص مطالبی را منتشر نموده ام.در حال حاضر مجتمع بندری پارس، نه آنچنان با طرح و فکر قبلی ولی در حوزه انرژی مدل قابل توجهی به نظر میرسد. اگر از شرق به غرب در عسلویه حرکت کنیم ساحل مشرف به فاز پالایشگاهی گازی چهار وپنج "بندر خدماتی پارس یک"قرار دارد که اسکله های کانتینری،فله خشک و جنرال کارگو در حوزه نفت،تعمیراتی و مسافری پیش بینی شده است، بلافاصله بعد از آن بندر پتروشیمی پارس با هدف ایجاد اسکله های تخصصی پتروشیمی به بزرگترین مجتمع پتروشیمی ایران خدمات بندری ارائه میدهد و در ادامه بندر فراسکو را که ما ساخته ایم بندر تخصصی فرآورده های نفتی و محصولات پتروشیمی هیدروکربنی واقع شده است. البته دو طرح دیگر بندر سازی در غرب عسلویه و نزدیک کنگان در سایت شماره 2 پارس جنوبی درحال احداث است(مجموعا پنج بندر).لذا همانطور که عرض شد منطقه عسلویه قطب نفت،گاز و پتروشیمی همچنان قطب بندری تخصصی نفت و انرژی نیز قلمداد میگردد.

نمونه موفق ایجاد قطبهای بندری منطقه ما ، بوجود آمدن بندر دبی به عنوان قطب تجاری(عمدتا کانتینری) و بندر فجیره به عنوان قطب نفتی خاور میانه در کشور امارات هست که هرکدام به نوعی در رده بزرگترین بنادر دنیا در حوزه تجاری و انرژی قرار گرفته اند. غیر از نگاه اقتصادی و تجاری به آنها باید از منظر ایجاد امنیت و تضمین تجارت بدلیل سرمایه گذاری چند ملیتی و تردد کشتی های بین المللی را هم نکته مهم موضوع تلقی نمود.

حال این مدل احداث بنادر مدرن دنیا که در جوار ایران و آنسوی خلیج فارس و در سواحل شنی و کم عمق(بندر دبی)احداث و بسرعت در حال توسعه هستند را با بندر عباس مقایسه نمایید،با اینکه موقعیت مکانی و از نقطه نظر مهندسی سواحل، بندر عباس بسیار برتر از بندردبی هست، اما بدلایل مختلف و از جمله ایجاد تمرکز در ارائه خدمات کانتینری، بندر دبی در سال 2015 با حدود 16 میلیونTEU بیش از 7 برابر بندر عباس خدمات کانتینری ارائه داده است.قرار گرفتن بندر نفتی خلیج فارس در بن بست ضلع شرقی بندر شهید رجایی نه تنها دارای ظرفیت بالایی نیست و نمی تواند براحتی و با صرف هزینه معقول گسترش یابد بلکه به نوعی بندر شهید رجایی را به لحاظ زیست محیطی ، ایمنی و ترافیک،دچار محدودیت نموده است،حتما بدلایل متعددی احداث بندر ترافیک ساحلی(خلیج فارس) در مجاورت بندر شهید رجایی ضروری بوده است ولی قطعا تمرکز بر ایجاد قطب های بندری مزایای افزونتر و وسعت بین المللی بهتری خواهد داشت.

لذا دولت می بایست با تدوین قوانین تسهیل کننده و ایجاد زیر ساختهای لازم ،سرمایه گذاران داخلی و خارجی را تشویق به سرمایه گذاری در توسعه سواحل و بنادر نماید، بخصوص که در فرمایشات مقام معظم رهبری بارها توجه به اقتصاد دریایی و توسعه بنادر وسواحل تاکید شده است مثلا در ابلاغ سیاستهای کلی برنامه توسعه ششم، در چند بند بطور واضح به موارد فوق اشاره فرموده اند.

- باید پذیرفت ایران بطور کلی در زمینه امکانات بندری دچار ضعف هست،آیا شما در این زمینه بررسی داشته اید و آیا کمبود ترمینال بندری در صنعت نفت شناسایی شده اند؟

سوال خوبی مطرح کردید، البته که در راه تدوین طرح جامع توسعه ترمینال و بندر تخصصی نفتی فراسکو یکی از موارد مهمی که حساسیت داشتم ،موضوع شناسایی مشخصات بنادر نفتی ایران و تحلیل نقاط ضعف و قوت آنها بود.کمبودهای زیرساختی در صنعت نفت در حوزه ترمینال و بنادر نفتی با رشد صادرات فرآورده های نفتی و محصولات پتروشیمی طی دو دهه گذشته بیشتر خود را نشان داده است.

مطالعات مبسوطی انجام شده که طرح آن در این مقال نمی گنجد ولی بطور خلاصه باید عرض نمایم که بنادر بین المللی مهم نفتی ایران در چهار منطقه ماهشهر و بندر امام، خارک، عسلویه و بندر عباس قرار گرفته اند که تحلیل مختصری در مورد آنها بیان می کنم.

مجموع صادرات ایران درسال 95 و در حوزه نفت خام،فرآورده های نفتی و محصولات پتروشیمی تقریبا 160 میلیون تن بود که عمده آن از سواحل جنوبی ایران صادر شده است.با افزایش واحدهای در دست ساخت پتروشیمی ها،تغییر الگوی مصرف نیروگاهها و تولید پالایشگاهی ،میزان افزایش صادرات این اقلام طی 5 سال آتی می تواند 30 میلیون تن دیگر نیز افزایش یابد.

یعنی مجموع صادرات فرآورده های نفتی و محصولات پتروشیمی بجز نفت خام سالانه بالغ بر 80 میلیون تن خواهد شد.

فارغ از بندر خارک که بزرگترین پایانه صادراتی نفت خام کشور است و ظرفیت صادرات نفت خام ایران را پوشش میدهد باید به تحلیل سه مجتمع بندری دیگر که فرآورده های نفتی و محصولات پتروشیمی بیشتر از آنجا صادر میگردند، پرداخت.

بنادر ماهشهر و امام، چون دارای یک دهانه ورودی هستند(خور موسی) را می توان یک مجتمع بندری تلقی نمود.این منطقه بزرگترین و البته قدیمی ترین بندر نفتی کشور محسوب میشود،صرف نظر از اهمیت بلامنازع استقرار این منطقه مهم بندری که در نزدیکی ذخایر نفتی جنوب غرب ایران ، بزرگترین پالایشگاه نفت کشور(آبادان)، مجتمع بزرگ پتروشیمی بندر امام ، واحدهای پتروشیمی مجاور و سایر صنایع قرار گرفته، نقطه ضعف اصلی آن احداث بندر در انتهای خورموسی و کانال طولانی ورودی به بندر است( حدود 60 کیلومتر) هر چند مد بالا در این منطقه از خلیج فارس به کمک اسکله هایی آمده که بزرگترین و عمیق ترین آنها، دارای عمق (CD ) 13 متر هستند ولی در حالت مد کشتی های 80 هزار تنی هم قابلیت ورود و خروج دارند. اما از طرفی با هر جذر و مد مقادیر زیادی رسوب وارد کانال ورودی ،حوضچه های آرامش و پای اسکله ها میشوند طوریکه عملیات لایروبی مسیر حرکت کشتی ها در کانال شصت کیلومتری ورودی و پای اسکله های اصلی همیشه و لاینقطع ادامه دارد.ترافیک بالای کانال ورودی برای تعداد زیاد اسکله های این بنادر هم از محدویتهای عملیاتی آن محسوب میشود.

لذا توسعه آن را همواره با چالش ترافیک بالا ،دسترسی کشتی ها از یک کانال به عرصه دریا، لایروبی مسیر و اسکله ها و... همراه نموده است.بطوریکه علیرغم اهمیت موقعیت مکانی بندر و تمرکز مراکز صنعتی و نفتی در آن منطقه، توسعه این بندر چند منظوره بدلایل فوق و رعایت نکات ایمنی و زیست محیطی ، اگر نگوییم غیر ممکن است ولی مستلزم صرف هزینه هنگفتی است.

در بندر عباس ، دو پست اسکله 35 هزار تنی شرکت ملی نفت واقع بر روی یال شرقی موج شکن بندر شهید رجایی و بندر نفتی خلیج فارس در بن بست ضلع شرقی بندر شهید رجایی واقع شده است.توسعه گسترده آن بدلیل عمق کم و مسدود بودن ضلع شرقی ،با وجود موقعیت ممتاز بندر عباس در تنگه هرمز و مرکز تجارت کشور، پر هزینه خواهد بود.همانطور که گفته شد مجتمع بندری شهید رجایی مناسب برای عملیات کانتینری است و باید از این استعداد به نحو مطلوبی استفاده و آنرا به قطب بندر تجاری تبدیل نمود. لذا صرف نظر از ملاحظات مهندسی سواحل و هزینه بالا، توسعه بندر نفتی و قرار دادن ترمینال بزرگ نفتی در مجارورت بزرگترین بندر کانتینری کشور، دارای مخاطرات و مشکلاتی است که بدان اشاره شد.

مجتمع بندری پارس در عسلویه، در قلب بزرگترین سرمایه گذاری تاریخ صنعت نفت کشور و عظیم ترین مجتمع پالایشگاه های گازی دنیا، منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس قرار گرفته است. این منطقه بندری شامل سه بندر فعال بنامهای بندر خدماتی پارس یک، بندر تخصصی پتروشیمی و بندر تخصصی نفتی فراسکو و دو بندر درحال ساخت در منطقه سایت 2 پارس جنوبی ، مجموعا پنج بندر با کاربری های خاص می باشند.

این منطقه عمدتا بدلیل نزدیکی کوه به دریا دارای سواحل کورال است که با شیب تند عمق میگیرد(با توجه به عمق کم خلیج فارس که حداکثر 80 متر است شیب تند و عمق گیری سریع مزیتی است که کمتر در سواحل دیگر خلیج فارس دیده می شود) بطوریکه مثلا در بندر فراسکو در فاصله یک کیلومتری از ساحل به عمق 30 متر میرسیم . با توجه به این مزیت، ما و سایر بنادر عسلویه موضوعی بنام کانال ورودی بندر به معنای ایجادی و نیاز به لایروبی نداریم و با علامت گذاری در عرصه طبیعی دریا کشتی ها به این بنادر بدون ترافیک و ظرف کوتاهترین زمان ممکن تردد می کنند.در این خصوص زمان ورود و پهلوگیری به اسکله ها و یا جداشدن،خروج کشتی از بندر و قرار گرفتن در مسیر دریایی خود بطور متوسط حدود بیست دقیقه از زمان شروع عملیات پایلوت می باشد.(از این حیث نیز بندر فراسکو و دیگر بنادر عسلویه در لیست کوتاهترین زمانهای پایلوت حتی در مقایسه با سایر بنادر دنیا قرار میگیرد)مدت زمان مذکور در بنادر امام و ماهشهر بدلیل طول 60 کیلومتری مسیر کانال ورودی و ترافیک بالا، بسیار طولانی و با مدت انتطار زیاد و در مجتمع بندری شهید رجایی بندر عباس، چند ساعته هست.

کشور اختصاصا" در زمینه صادرات فرآورده های نفتی به چه میزان کمبود ترمینال و تاسیسات بندری دارد؟

کمبود بنادر با عمق مناسب و ترافیک قابل قبول در صادرات فرآورده های نفتی ایران در حال حاضر مشهود است.قطعا کشور نیاز به توسعه زیر ساختهای بندری بخصوص در حوزه صادرات فرآورده های نفتی دارد.بیایید کل ظرفیت بندری ایران جهت صادرات این فرآورده ها را بررسی نماییم. فرآورده های نفتی پالایشگاههای ایران عمدتا از بنادر جنوبی کشور و از سه منطقه بندر ماهشهر(اسکله های صادراتی شرکت نفت)، بندر فراسکو در عسلویه و دو پست اسکله نفتی بندر شهید رجایی در بندر عباس صادر میگردند.

اسکله های نفتی جنوب غرب کشور در بندر ماهشهر واقع هستند و بزرگترین آنها 80 هزار تنی است. با توجه به محدودیتهای ترافیکی ، ظرفیت این بندر سالانه حدود 12 تا 14 میلیون تن است که به صادرات فرآورده های نفتی پالایشگاه آبادان و مازاد تولید برخی پالایشگاههای داخلی تخصیص یافته است.

دو پست اسکله 35 هزار تنی قدیمی بر روی یال شرقی موج شکن بندر شهید رجایی بندر عباس وظیفه اصلی صادرات فرآورده های نفتی تولید پالایشگاه بندر عباس بعلاوه مازاد تولید برخی پالایشگاههای داخلی را برعهده دارند.ضمن اینکه با بهره برداری از پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس، بخشی از تولیدات این پالایشگاه نیز باید از این اسکله ها صادر گردند. مجموع ظرفیت صادرات این اسکله ها سالانه حدود 6 میلیون تن هست.

بندر نفتی خلیج فارس با هشت پست اسکله بدلیل عمق کم اسکله ها و حوضچه آرامش، ظرفیت سه و نیم میلیون تن صادرات، واردات، ترانزیت و... فرآورده های نفتی و شیمیایی را در احجام کوچکتر دارد که برای محموله های صادراتی شرکت نفت مناسب نیست.

در مجتمع بندرس پارس عسلویه،ما در بندر فراسکو و در فاز یک با احداث و بهره برداری دو پست اسکله 100 هزار تنی و 30 هزار تنی، ظرفیت پنج تا شش میلیون تن صادرات فرآورده نفتی را ایجاد کرده ایم. با توجه به نیاز مبرم به توسعه مخازن ذخیره و مطابق با طرح جامع توسعه بندر فراسکو در ادامه، رسیدن به هشت پست اسکله عمیق و 7 میلیون بشکه ظرفیت مخازن ذخیره ، ظرفیت سالانه این ترمینال بندری از مرز 18 میلیون تن نیز فراتر خواهد رفت و به بزرگترین ترمینال تخصصی فرآورده های نفتی کشور تبدیل خواهد شد.

در زمینه حمل کامیونی، بالاترین ظرفیت ترمینالهای کشور را ایجاد کرده ایم که بتوانیم بخش عمده مازاد بر مصرف داخلی تولیدات شش پالایشگاه داخلی و سایر واحدهای تولیدی مشابه را از طریق حمل کامیونی ،پذیرش، انبارش و صادر نماییم.برای نفت کوره و سایر فرآورده های مشابه ظرفیت پذیرش روزانه 600 تانکر و برای فرآورده های تمیز و سبک ظرفیت پذیرش روزانه 250 تانکر را با سه ترمینال مجزا ایجاد کرده ایم.

علاوه بر آن اسکله های شرقی بندر را می توان ،جهت ارائه خدمات انبارش و صادرات برخی تولیدات پتروشیمیایی منطقه ویژه پتروشیمی عسلویه که در مجاورت ضلع شرقی بندر فراسکو قرار دارند ، اختصاص داد.

صادرات تولید مازاد بر مصرف داخلی پالایشگاههای کشور در شرایط طبیعی رو به افزایش است.توان صادراتی سالانه فرآورده های نفتی خروجی پالایشگاههای ایران غیر از گاز مایع،در حال حاضر دست کم بیش از 30 میلیون تن برآورد میگردد.صادرات ایران با توجه به برنامه های توسعه ای گاز، حذف مازوت از سوخت پالایشگاهی و بهینه سازی مصرف انرژی در سالهای آتی می بایست باز هم افزایش یابد.این رقم فقط تولیدات مازاد بر مصرف داخلی 9 پالایشگاه نفتی کشور است و شامل واحدهای کوچک تولیدی فرآورده های نفتی و هیدروکربنی نمی شود.

با یک محاسبه ساده و منظور نمودن ظرفیت بنادر شمالی کشور و صادرات از مرزهای زمینی و محاسبه ظرفیت قابل استفاده بنادر اصلی فوق الذکر، در سال جاری دست کم حدود سه تا چهار میلیون تن کمبود ظرفیت بندری نسبت به توان صادراتی داریم.

چرا این کسری موازنه تولید،صادرات و زیرساخت بنادر نفتی ، مورد توجه جدی قرار نمی گیرد؟

چرا موضوع کمبود زیر ساختهای ترمینالی سواحل جنوبی کشور تا آنجا که بنده در جریان هستم و گزارشات مبسوطی ارائه نموده ایم،توجه به توسعه زیر ساختهای بندری خصوصا نزد وزیر محترم نفت، جناب مهندس زنگنه و مدیران ارشد شرکتهای ملی نفت و پالایش و پخش مورد توجه قرار گرفته است. در همین راستا و در خصوص ساخت و توسعه مخازن ذخیره و استفاده بیشتر از اسکله های عمیق بندر فراسکو با هدف افزایش تعداد و تناژ محموله های صادراتی و به تبع آن افزایش میزان صادرات، قراردادی در حال مذاکره با شرکت نفت داریم.

گویا این بحث در بنادر دیگری که امکان توسعه دارند نیز در حال مذاکره هست، اما قطعا با توجه به ظرفیتهای بی نظیر توسعه ای عسلویه ، بندر فراسکو یکی از اهداف اصلی احداث زیر ساختهای مورد نیاز صنعت نفت کشور خواهد بود.

از طرفی میزان اشاره شده(سه تا چهار میلیون تن فعلی)از نقطه نظر کمبود زیر ساختهای ترمینالی و بنادر تخصصی صادراتی در حقیقت ظرفیت مخازن ذخیره داخلی و یا به عبارتی ظرفیت شناور بین این انبارهای نفت است که می بایست در زمانهایی که امکان عرضه بدلیل کاهش تقاضای مشتریان محموله های صادراتی، عدم امکان ذخیره سازی در ترمینالهای بندری و یا عدم تحقق زمانهای مورد انتظار مصرف یا وقوع مصارف خاص داخلی و ... با جابجایی این ظرفیت های شناور در مخازن داخلی کشور موضوع را به سختی مدیریت نمود.

بدیهی است اگر این مقادیری که فعلا حدود ظرفیت شناوری کشور است، قابلیت صادرات پیدا کنند، دست کم، یک میلیارد دلار به درآمدهای ارزی کشور افزوده خواهد شد.از طرفی همین موضوع کمبود امکانات ترمینالی و بندری بعضا و در مقاطعی موجب بروز مشکلات جدی هم شده است.

در آینده و در صورت عدم توسعه زیر ساختهای ترمینالی و بندری قطعا این کمبود بحران آفرین خواهد شد.

به عنوان یک فعال حوزه نفت و انرژی و با تجربه احداث ترمینال و بندر تخصصی نفتی بین المللی چه انتطاراتی از دولت و بویژه وزارت نفت دارید؟

تشویق بخش خصوصی به سرمایه گذاری با حمایت مستقیم دولت و ایجاد تسهیلات ویژه در امور زیر ساختی احداث بنادر تخصصی میسر خواهد شد. از طرفی ریاست جمهور محترم و اعضای هیات دولت بخوبی اشراف دارند که بنادر محل اتصال به بازار های جهانی جهت صادرات، واردات ،ترانزیت و غیره هستند.توسعه بنادر خود محرک اقتصاد ، صنعت ، تجارت، اشتغال و تضمین امنیت هر کشوری است.لذا تشکیل کارگروه تخصصی توسعه علمی بنادر با مشارکت بخش خصوصی در حوزه های انرژی، تجارت ، صنعت ، معدن و کشاورزی جهت پیدا کردن راهکارهای اقتصادی ایجاد قطب های بندری ضروری است.این مهم فقط در سازمان بنادر و دریانوردی حل و فصل نمی شود و باید کل توان و ظرفیت دولت و بخش خصوصی در این زمینه بصورت هماهنگ بسیج گردد.

از طرفی منطقه عسلویه با ثروت های خدادادی و سرمایه گذاری هدفمند وزرات نفت بزرگترین منطقه انرژی ایران بشمار میرود که باید بخصوص در زمینه استفاده حداکثری از استعدادها و ظرفیتهای ذاتی و ایجادی آن بهره برد، لذا پیشنهاد میشود جهت صیانت و توسعه این منطقه و بصورت متمرکز جهت بالا بردن بهره وری و استفاده حداکثری از امکانات ترمینالی و بندری این منطقه مهم ، غیر از امور ستادی منطقه ویژه پارس جنوبی، جهت بررسی و انتخاب راهکارهای ایجاد قطب بندری حوزه نفت و انرژی ، کارگروه علمی و عملیاتی تشکیل گردد.در پایان لازم است از درایت جناب آقای مهندس زنگنه وزیر محترم نفت در ایجاد و توسعه منطقه پارس جنوبی و حمایتهای ایشان و مدیران ارشد شرکت ملی نفت در توسعه بندر تخصصی نفتی فراسکو قدردانی گردد. همین طور از حمایتها و اعتماد مدیران صندوق بازنشستگی نفت و همکاریهای صمیمانه مدیران و پرسنل سازمان بنادر، منطقه ویژه پارس، گمرک و سایر ارگانهای ذیربط کمال تشکر را دارم.

تشکر از وقتی که برای این مصاحبه اختصاص دادید.